Τεχνική μεθοδολογία

Τι μετράμε και τι όχι

Κάθε μέτρηση απαντά σε διαφορετικό ερώτημα:

• Κάλυψη: ποια μέσα έγραψαν για την ίδια είδηση;
• Προσοχή: πόσο συχνά γράφει ένα μέσο για ένα πρόσωπο, ένα θέμα ή ένα γεγονός;
• Διατύπωση: ποια πλευρά της είδησης προβάλλει ο τίτλος;
• Στάση προς την κυβέρνηση: προβάλλεται έπαινος, κριτική ή μια ουδέτερη περιγραφή;
• Πολιτικές θέσεις: τι υποστηρίζουν τα κύρια άρθρα και οι τακτικοί αρθρογράφοι του μέσου για συγκεκριμένα ζητήματα;

Αυτά τα στοιχεία δεν δίνουν από μόνα τους βαθμό αξιοπιστίας. Η συχνή αναφορά σε έναν πολιτικό δεν σημαίνει υποστήριξη. Η κριτική στην κυβέρνηση δεν ορίζει την πολιτική ταυτότητα του μέσου. Και μια διαφορά ανάμεσα σε δύο τίτλους δεν αποδεικνύει πρόθεση παραπλάνησης.

Η ιδιοκτησία παρουσιάζεται χωριστά και δεν καθορίζει τη θέση ενός μέσου στον πολιτικό χάρτη. Οι εκτιμήσεις μας συνοδεύονται από τα στοιχεία που τις στηρίζουν και από τους περιορισμούς τους.

Από το άρθρο στην είδηση

1. Συλλέγουμε τους τίτλους, τις διαθέσιμες σύντομες περιλήψεις και τους συνδέσμους από τις ροές των μέσων.
2. Συνδέουμε άρθρα που αναφέρονται στο ίδιο γεγονός. Το κοινό θέμα δεν αρκεί: δύο άρθρα για την υγεία μπορεί να περιγράφουν διαφορετικές ειδήσεις.
3. Κρατάμε την πηγή και τους διαθέσιμους χρόνους δημοσίευσης και συλλογής. Όταν παρατηρήσουμε αλλαγή τίτλου, καταγράφουμε τη νέα εκδοχή του.
4. Ο αναγνώστης βλέπει τους τίτλους δίπλα δίπλα και μπορεί να ανοίξει το πρωτότυπο άρθρο στο μέσο που το δημοσίευσε.

Η συλλογή έχει κενά. Μια ροή μπορεί να μη λειτουργεί ή να μην περιλαμβάνει όλα τα άρθρα. Οι ομάδες ειδήσεων μπορεί επίσης να χρειάζονται διόρθωση. Γι’ αυτό το «δεν βρέθηκε» δεν σημαίνει πάντα «δεν δημοσιεύτηκε».

Ποια μέσα καλύπτουν την ίδια είδηση

Στην κάλυψη, κάθε μέσο μετρά μία φορά ανά είδηση. Αν δημοσιεύσει πέντε σχετικά άρθρα, παραμένει ένα μέσο που κάλυψε το γεγονός. Ο αριθμός των άρθρων απαντά σε άλλο ερώτημα: πόσο συχνά επανήλθε σε αυτό.

Συγκρίνουμε ποιες ειδήσεις έχουν κοινές δύο μέσα και ποιες βρέθηκαν μόνο στο ένα. Για να μιλήσουμε για απουσία κάλυψης, χρειαζόμαστε επαρκή παρακολούθηση και χρόνο ώστε το άλλο μέσο να προλάβει να δημοσιεύσει.

Ένα μέσο μπορεί να καλύπτει μια είδηση χωρίς να γράφει το όνομα του πρωθυπουργού στον τίτλο. Τα φίλτρα επιλέγουν τις ειδήσεις που εξετάζουμε. Στη σύγκριση κάλυψης μετρά κάθε μέσο που έχει επιλέξιμο άρθρο για αυτές, μέσα στο ίδιο διάστημα. Οι αναφορές του ονόματος μετριούνται χωριστά. Αν δεν βρούμε άρθρο, εξετάζουμε πρώτα αν η συλλογή μας ήταν επαρκής πριν μιλήσουμε για απουσία κάλυψης.

Πού στρέφεται η προσοχή ενός μέσου

Εξετάζουμε χωριστά αν ο τίτλος κατονομάζει ένα πρόσωπο, αν αναφέρεται σε αυτό μέσω του αξιώματός του και αν το άρθρο αφορά ουσιαστικά ένα θέμα. Η απλή αναφορά μιας λέξης δεν αρκεί για την τρίτη περίπτωση.

Με τον ίδιο τρόπο μπορούμε να εξετάσουμε μια συγκεκριμένη διοργάνωση, όπως τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ή μια κυβερνητική δραστηριότητα. Μια είδηση αποκλειστικά για ξένη κυβέρνηση δεν μετρά ως είδηση για την ελληνική.

Δείχνουμε τόσο τον αριθμό των άρθρων όσο και το μερίδιό τους στα ελεγμένα άρθρα του ίδιου μέσου και της ίδιας περιόδου. Για παράδειγμα, 10 σχετικά άρθρα στα 100 ελεγμένα δίνουν 10%. Όσα δεν έχουν ελεγχθεί ή παραμένουν αβέβαια αναφέρονται χωριστά. Τα κείμενα γνώμης έχουν δικό τους σύνολο.

Οι συνολικοί αριθμοί και οι συγκρίσεις μέσων απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα. Για αλλαγές στον χρόνο χρησιμοποιούμε το ίδιο κατάλληλο σύνολο μέσων και στις δύο περιόδους. Όταν λείπει αρκετό ιστορικό, δεν εμφανίζουμε σύγκριση.

Τι τονίζει ένας τίτλος

Συγκρίνουμε πρώτα τίτλους για το ίδιο γεγονός. Ελέγχουμε επίσης ότι αφορούν την ίδια εξέλιξή του: η αρχική είδηση ενός προβλήματος και η ανακοίνωση μιας λύσης την επόμενη ημέρα δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Δοκιμάζουμε επτά χωριστές μετρήσεις:

• Η κυβέρνηση στο επίκεντρο: εμφανίζεται ως βασικό πρόσωπο ή στην αρχή του τίτλου;
• Η αντίδραση αντί για το γεγονός: προβάλλεται κυρίως η κυβερνητική απάντηση σε ένα τεκμηριωμένο αρνητικό γεγονός;
• Ποιος έχει την ευθύνη: κατονομάζεται ο υπεύθυνος, όταν ο ρόλος του τεκμηριώνεται;
• Ο τρόπος απόδοσης ισχυρισμών: χρησιμοποιούνται διαφορετικές εκφράσεις επιφύλαξης για συγκρίσιμους ισχυρισμούς;
• Η ομοιότητα με επίσημη ανακοίνωση: επαναλαμβάνονται χαρακτηριστικές φράσεις ή το νόημά της;
• Στοιχεία που λείπουν: παραλείπονται γνωστά τότε στοιχεία, όπως κόστος, αιτία, καθυστέρηση ή ποιοι επηρεάζονται;
• Η έμφαση στη σύγκρουση: το γεγονός παρουσιάζεται κυρίως ως κομματική ή προσωπική αντιπαράθεση;

Για αρκετές από αυτές τις κρίσεις χρειάζονται στοιχεία πέρα από τους τίτλους: για παράδειγμα, η συγκεκριμένη ανακοίνωση ή ανεξάρτητη τεκμηρίωση του γεγονότος. Χρησιμοποιούμε μόνο όσα ήταν διαθέσιμα την κατάλληλη στιγμή. Ένας άλλος τίτλος δεν αποτελεί από μόνος του απόδειξη.

Αν λείπουν τα αναγκαία στοιχεία, η περίπτωση μένει αβέβαιη. Δεν τη μετράμε σαν να ελέγχθηκε και δεν βρέθηκε το χαρακτηριστικό. Οι επτά μετρήσεις δεν ενώνονται σε έναν συνολικό «βαθμό μεροληψίας». Καθεμία χρειάζεται δικό της έλεγχο πριν δημοσιευτεί.

Ο χάρτης

Αντί για μία μπάρα από τα αριστερά στα δεξιά, κάθε μέσο είναι μια κουκκίδα σε χάρτη με δύο άξονες. Μετράμε πέντε άξονες. Ο χάρτης ανοίγει πάντα στους δύο βασικούς, την οικονομία και την κοινωνία. Οι τρεις επιπλέον εμφανίζονται μόνο αφού περάσουν τους ελέγχους τους (βλ. «Πότε ένα θέμα γίνεται άξονας»), και τότε ο αναγνώστης μπορεί να βάλει στη θέση των βασικών οποιουσδήποτε δύο από τους πέντε. Δεν τους δείχνουμε όλους μαζί σε ένα γράφημα, που θα διαβαζόταν δύσκολα· στη σελίδα κάθε μέσου η θέση του φαίνεται χωριστά σε κάθε άξονα.

Ο χάρτης δημοσιεύεται κάθε βράδυ από τα κείμενα γνώμης που έχουν διαβαστεί ως τότε, και αλλάζει όσο διαβάζονται περισσότερα. Ένα μέσο εμφανίζεται σε έναν άξονα μόλις συγκεντρώσει αρκετές θέσεις (βλ. «Πότε δεν δείχνουμε θέση»), οπότε ο χάρτης γεμίζει σιγά σιγά. Οι έλεγχοι του βήματος 8 δεν είναι προϋπόθεση για τη δημοσίευση: η σελίδα του χάρτη δείχνει τον καθένα με την τρέχουσα τιμή του, αν πέρασε, αν δεν πέρασε ακόμη ή αν είναι σε εξέλιξη. Οποιοσδήποτε μπορεί να αμφισβητήσει μια θέση, και την απόφαση την παίρνει άνθρωπος της σύνταξης, όχι μοντέλο.

Οι δύο βασικοί άξονες

Οικονομία: «Κρατική παρέμβαση ↔ Ελεύθερη αγορά». Αφορά τον ρόλο του κράτους στην οικονομία. Προς την «Κρατική παρέμβαση» βρίσκονται η αναδιανομή (η μεταφορά εισοδήματος, μέσω φόρων και παροχών, από όσους έχουν περισσότερα σε όσους έχουν λιγότερα), η ρύθμιση και η δημόσια ιδιοκτησία. Προς την «Ελεύθερη αγορά», ο ανταγωνισμός, η ιδιωτική πρωτοβουλία και οι χαμηλότεροι φόροι.

Κοινωνία: «Προοδευτικό ↔ Συντηρητικό». Αφορά τα δικαιώματα, την ισότητα, τη μετανάστευση, τη θρησκεία, το έθνος, τον νόμο και την τάξη. Ο εθνικισμός ανήκει εδώ, όχι στον οικονομικό άξονα: στα ελληνικά κόμματα της έρευνας CHES 2024 οι δύο κλίμακες σχεδόν ταυτίζονται (συντελεστής συσχέτισης 0,93).

Οι τρεις επιπλέον άξονες

Ευρώπη & Δύση: «Ευρώπη & Δύση ↔ Κυριαρχισμός». Αφορά την ευρωπαϊκή ενοποίηση, το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Ουκρανία. «Κυριαρχισμός» είναι η αντίληψη ότι οι κρίσιμες αποφάσεις πρέπει να μένουν στο εθνικό κράτος και όχι σε ευρωπαϊκούς θεσμούς ή σε δυτικές συμμαχίες. Δεν είναι απλώς το συντηρητικό άκρο του κοινωνικού άξονα: στα ευρωπαϊκά κόμματα της CHES 2024 οι δύο βασικοί άξονες προβλέπουν μόνο το 52% αυτής της θέσης. Το πιο κυριαρχικό ελληνικό κόμμα είναι το ΚΚΕ, και η Ρωσία χωρίζει την εθνική δεξιά: στην κλίμακα της CHES από το 0 («περισσότερη άμυνα απέναντι στη Ρωσία») έως το 10 («περισσότερο εμπόριο και διπλωματία»), η Ελληνική Λύση και η Νίκη βρίσκονται στο 9,5 και η Φωνή Λογικής στο 2,5.

Εθνικά θέματα: «Διάλογος ↔ Σκληρή γραμμή» (δοκιμαστικός). Αφορά τα ελληνοτουρκικά, το Κυπριακό και τις σχέσεις με τους γείτονες: διάλογος και συμβιβασμός ή ανυποχώρητη στάση και αποτροπή. Είναι το συχνότερο θέμα γνώμης στα ελληνικά μέσα, με 2,6% των τίτλων γνώμης σε έξι μήνες, περισσότερο και από την οικονομία. Τον δοκιμάζουμε πριν τον δημοσιεύσουμε για δύο λόγους. Μπορεί να αναπαράγει τον κοινωνικό άξονα, στον οποίο ανήκει ο εθνικισμός. Και μπορεί να αναπαράγει τη στάση απέναντι στην κυβέρνηση, αφού ο διάλογος με την Τουρκία είναι και κυβερνητική πολιτική. Η CHES δεν έχει ερώτηση γι’ αυτόν τον άξονα, οπότε τα κόμματα θα τοποθετηθούν μόνο από τα προγράμματά τους και ο έλεγχος θα γίνει μόνο από το πάνελ ειδικών.

Θεσμοί & σύστημα: «Θεσμικό ↔ Αντισυστημικό» (δοκιμαστικός). Αφορά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς ή την αμφισβήτηση του πολιτικού συστήματος συνολικά: τα δημοψηφίσματα, την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη, στις εκλογές και στους ειδικούς, την ιδέα ότι «όλοι είναι διεφθαρμένοι». Η κριτική σε μια συγκεκριμένη κυβέρνηση δεν μετρά εδώ· μετρά στη στάση απέναντι στην κυβέρνηση. Στην CHES 2024, η ερώτηση αν πρέπει να αποφασίζει «ο λαός» ή οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι είναι η πιο ανεξάρτητη από τους βασικούς άξονες, που την προβλέπουν μόνο κατά 15%. Όταν όμως συνδυάζεται με την αντιελιτίστικη ρητορική, κινείται μαζί με την Ευρώπη: στα ελληνικά κόμματα ο συντελεστής συσχέτισης είναι 0,77. Γι’ αυτό ο άξονας πρέπει να δείξει ότι χωρίζει τα μέσα και πέρα από τον άξονα Ευρώπη & Δύση.

Ένας άξονας εμφανίζεται ως δοκιμαστικός όταν έχει περάσει όλους τους ελέγχους της επόμενης ενότητας εκτός από τη σύγκριση με ειδικούς. Η ένδειξη μένει δίπλα στο όνομά του μέχρι να ολοκληρωθεί και αυτή.

Πότε ένα θέμα γίνεται άξονας

Κάθε νέος άξονας περνά επτά ελέγχους, και τους ξαναπερνά σε κάθε έκδοση του χάρτη:

1. Μετρά κάτι νέο. Οι άξονες που υπάρχουν ήδη προβλέπουν λιγότερο από το 70% της θέσης των κομμάτων σε αυτόν, στα ευρωπαϊκά κόμματα της CHES 2024. Όταν υπάρξουν δεδομένα, ο ίδιος έλεγχος γίνεται και στα μέσα.
2. Χωρίζει τα κόμματα. Τα ελληνικά κόμματα απέχουν αρκετά μεταξύ τους: τυπική απόκλιση τουλάχιστον 0,30 στην κλίμακα από −1 έως +1.
3. Χωρίζει τα μέσα. Τυπική απόκλιση των θέσεων των μέσων τουλάχιστον 0,20.
4. Υπάρχουν κείμενα. Τουλάχιστον 12 μέσα έχουν πάρει θέση στα μισά θέματα του άξονα.
5. Το μοντέλο ελέγχου συμφωνεί με τις αναγνώσεις. κ ≥ 0,70 σε 150 θέσεις του ίδιου του άξονα.
6. Τα κόμματα στέκουν. Η σειρά των κομμάτων από τα προγράμματά τους συμφωνεί με τη σειρά τους στην CHES ή στο πάνελ ειδικών (ρ ≥ 0,70).
7. Δεν είναι η στάση απέναντι στην κυβέρνηση με άλλο όνομα. Στα μέσα, η συσχέτισή του με τον δείκτη της στάσης απέναντι στην κυβέρνηση είναι κάτω από 0,70 κατ’ απόλυτη τιμή.

Και όταν ο αναγνώστης διαλέξει δύο άξονες που στην τρέχουσα έκδοση κινούνται μαζί στα μέσα (συσχέτιση 0,60 ή μεγαλύτερη κατ’ απόλυτη τιμή), ο χάρτης το γράφει: τα μέσα απλώνονται σε μια διαγώνιο και ο δεύτερος άξονας προσθέτει λίγη πληροφορία.

Θέματα που δεν έγιναν άξονες

Εξετάσαμε και άλλα θέματα ως υποψήφιους άξονες. Τα περισσότερα αποδείχθηκαν μέρη των βασικών:

Για το περιβάλλον ισχύει κάτι ακόμη: τα ελληνικά κόμματα διαφέρουν σε αυτό λιγότερο από ό,τι σε σχεδόν κάθε άλλο θέμα της CHES (τυπική απόκλιση 1,72 στην κλίμακα 0 έως 10, έναντι 3,14 στη μετανάστευση).

Τα μερίδια στους τίτλους γνώμης είναι δική μας μέτρηση: 6.136 τίτλοι κειμένων γνώμης από 46 μέσα, στις 180 ημέρες έως τις 24 Σεπτεμβρίου 2026, με λέξεις-κλειδιά. Οι τίτλοι υποεκτιμούν πόσο συχνά γράφεται για ένα θέμα, οπότε τα μερίδια συγκρίνονται μόνο μεταξύ τους.

Σύγκριση ανά θέμα. Τα θέματα αυτά δεν χάνονται. Στη «Σύγκριση ανά θέμα» ο αναγνώστης διαλέγει ένα θέμα, για παράδειγμα «Περιβάλλον & κλίμα», και βλέπει τη στάση κάθε μέσου σε κάθε ζήτημά του χωριστά, με τα αποσπάσματα που τη στηρίζουν. Δεν τη συνοψίζουμε σε κουκκίδα. Τα θέματα της σύγκρισης είναι: Περιβάλλον & κλίμα, Μετανάστευση, Εκκλησία & θρησκεία, Δικαιώματα, Εργασία & μισθοί, Στέγαση, Ρωσία & Ουκρανία, Ελληνοτουρκικά. Ορισμένα ζητήματα τα μετράμε μόνο γι’ αυτή τη σύγκριση («εκτός αξόνων»)· δεν μετακινούν καμία κουκκίδα.

Γιατί αυτοί οι άξονες

Οι δύο βασικοί άξονες αντιστοιχούν στον τρόπο με τον οποίο η πολιτική επιστήμη περιγράφει την ελληνική πολιτική. Στην έρευνα Chapel Hill Expert Survey (CHES), πολιτικοί επιστήμονες τοποθετούν τα κόμματα των ευρωπαϊκών χωρών, ανάμεσά τους και τα ελληνικά, σε κοινές κλίμακες: μεταξύ άλλων στον οικονομικό άξονα από τα αριστερά στα δεξιά, στον άξονα GAL-TAN (από τις πράσινες, εναλλακτικές και ελευθεριακές αξίες έως τις παραδοσιακές, αυταρχικές και εθνικιστικές) και ως προς τη στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι Katsanidou και Otjes (2016) έδειξαν ότι η κρίση χρέους αναδιαμόρφωσε τον ελληνικό πολιτικό χώρο: επειδή η αποδοχή των μνημονίων συνδέθηκε με την παραμονή στην ευρωζώνη, τα οικονομικά και τα ευρωπαϊκά ζητήματα ενώθηκαν σε έναν άξονα, ενώ τα πολιτισμικά σχημάτισαν δεύτερο. Γι’ αυτό κρατάμε τα πολιτισμικά ζητήματα χωριστά από τα οικονομικά. Και την Ευρώπη τη μετράμε χωριστά: αν κινείται ακόμη μαζί με την οικονομία, θα το δείξουν τα δεδομένα.

Γιατί όχι μία μπάρα

Ένα εθνικοσυντηρητικό μέσο, που δίνει προτεραιότητα στο έθνος, στην παράδοση και στη θρησκεία, μπορεί ταυτόχρονα να ζητά ισχυρή κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Στον χάρτη βρίσκεται κοντά στην «Κρατική παρέμβαση» και κοντά στο «Συντηρητικό». Σε μία μπάρα όπου η οικονομία μετρά περισσότερο, θα εμφανιζόταν «αριστερό», όπως συνέβαινε με την προηγούμενη μέθοδό μας.

Γενικότερα, στις μετρήσεις μας η οικονομική και η κοινωνική θέση των μέσων συσχετίζονται μόνο ασθενώς: ο συντελεστής συσχέτισης είναι 0,39 (στο 0 δύο μεγέθη δεν σχετίζονται, στο 1 το ένα προβλέπει πλήρως το άλλο). Η θέση ενός μέσου στην οικονομία λέει λίγα για τη θέση του στα κοινωνικά ζητήματα. Μία μπάρα θα έκρυβε αυτή τη διαφορά.

Η στάση απέναντι στην κυβέρνηση μετριέται χωριστά

Το πώς αντιμετωπίζει ένα μέσο τις πράξεις της εκάστοτε κυβέρνησης είναι άλλο ερώτημα, με άλλα τεκμήρια (τίτλους και περιλήψεις ειδήσεων, όχι κείμενα γνώμης) και άλλη εμφάνιση: μια χωριστή λωρίδα με τον βαθμό του μέσου και ένα διάγραμμα ανά μήνα. Η μέτρηση ξεκινά από την αρχή σε κάθε αλλαγή κυβέρνησης και δεν αναμειγνύεται ποτέ στον χάρτη.

Ένα μέσο μπορεί να βρίσκεται κοντά στις θέσεις του κόμματος που κυβερνά και να επικρίνει την κυβέρνηση, ή να βρίσκεται μακριά από αυτές και να στηρίζει ορισμένες πολιτικές της. Αν τα δύο μετρούσαν μαζί, η κουκκίδα θα μετακινούνταν σε κάθε αλλαγή κυβέρνησης, χωρίς να έχουν αλλάξει οι απόψεις του μέσου.

Πώς μπαίνει μια κουκκίδα στη σωστή θέση

Η διαδικασία έχει εννέα βήματα. Σε κανένα δεν αποφασίζει μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης τι είναι «αριστερό» ή «δεξιό».

1. Η λίστα θεμάτων

Η βάση είναι μια δημοσιευμένη λίστα 46 συγκεκριμένων θεμάτων του σημερινού δημόσιου διαλόγου σε πέντε άξονες (10 σε καθέναν από τους τρεις πρώτους, 8 σε καθέναν από τους δύο δοκιμαστικούς), συν 6 ζητήματα που μετράμε μόνο για τη σύγκριση ανά θέμα. Για κάθε θέμα ορίζουμε από πριν τη διατύπωση και ποια πλευρά μετρά προς ποιο άκρο: η υποστήριξη μετακινεί προς το άκρο που δείχνει ο πίνακας, η αντίθεση προς το απέναντι. Κάθε θέμα γράφεται ως μία πλήρης πρόταση, με την οποία ένας αρθρογράφος μπορεί να συμφωνεί ή να διαφωνεί. Για κάθε θέμα η λίστα κρατά και παραδείγματα για το τι μετρά ως «υπέρ» και τι όχι· τα χρησιμοποιούν ο έλεγχος της λίστας και η σύνταξη, ενώ τα μοντέλα που διαβάζουν τα κείμενα βλέπουν μόνο την πρόταση. Η στήλη «Σύγκριση ανά θέμα» δείχνει σε ποια θέματα της σύγκρισης εμφανίζεται επιπλέον το καθένα. Τη λίστα τη συντάσσει η ομάδα μας. Πριν δημοσιευτεί, την ελέγχει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης με γραπτούς κανόνες και την εγκρίνει η σύνταξη. Δημοσιεύεται με αριθμό έκδοσης.

Οικονομία: Κρατική παρέμβαση ↔ Ελεύθερη αγορά (προσχέδιο)

Κοινωνία: Προοδευτικό ↔ Συντηρητικό (προσχέδιο)

Ευρώπη & Δύση ↔ Κυριαρχισμός (προσχέδιο)

Εθνικά θέματα: Διάλογος ↔ Σκληρή γραμμή (δοκιμαστικός· πρώτο προσχέδιο)

Θεσμοί & σύστημα: Θεσμικό ↔ Αντισυστημικό (δοκιμαστικός· πρώτο προσχέδιο)

Σε αυτόν τον άξονα η διάκριση από την κριτική προς την κυβέρνηση είναι το πιο δύσκολο σημείο: ένα κείμενο που επικρίνει μια κυβερνητική απόφαση δεν μετρά εδώ, εκτός αν αμφισβητεί τους θεσμούς ή το σύστημα συνολικά.

Εκτός αξόνων: ζητήματα μόνο για τη σύγκριση ανά θέμα

Κάθε ζήτημα εκτός αξόνων προσθέτει αναγνώσεις και ελέγχους (βήματα 4 και 5). Γι’ αυτό προσθέτουμε τέτοια ζητήματα μόνο για θέματα που ζητούν οι αναγνώστες.

2. Ποιος μιλά για το μέσο

Μετρούν τα ανυπόγραφα κύρια άρθρα, τα κείμενα των αρθρογράφων της σύνταξης και τα κείμενα των τακτικών συνεργατών (όσων δημοσίευσαν στο μέσο τουλάχιστον 5 κείμενα σε 12 μήνες). Μια στήλη με σταθερό όνομα μετρά ως ένας αρθρογράφος, όποιος κι αν τη γράφει.

Ποιος είναι τι. Για κάθε υπογραφή με τουλάχιστον 5 κείμενα, ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης κρίνει με γραπτό κανόνα αν πρόκειται για τα κύρια άρθρα, για τακτικό συνεργάτη, για φιλοξενούμενο ή για ρεπορτάζ. Είναι άλλο μοντέλο από το μοντέλο ελέγχου του βήματος 5, και βλέπει το όνομα του μέσου, τις υπογραφές και τους τίτλους των κειμένων. Η σύνταξη μπορεί να αλλάξει κάθε απόφασή του. Μια υπογραφή που δεν έχει κριθεί ακόμη δεν μετρά.

Μετράμε αρθρογράφους, όχι κείμενα. Ένα κείμενο γνώμης λέει πρώτα τι πιστεύει ο συντάκτης του. Για να μη γίνει ένας πολυγραφότατος αρθρογράφος «το μέσο», κάθε τακτικός αρθρογράφος μετρά μία φορά, όσα κείμενα κι αν γράψει. Τα κύρια άρθρα εκφράζουν την ίδια τη σύνταξη: μετρούν μαζί ως ένας αρθρογράφος, με διπλό βάρος. Στις μετρήσεις μας, σε 5 από τα 21 μέσα με αρκετά κείμενα γνώμης ένας μόνο αρθρογράφος έγραφε πάνω από τα μισά, και σε ένα μέσο όλα.

Τουλάχιστον τρεις αρθρογράφοι. Θέση ενός μέσου σε έναν άξονα από τα κείμενα γνώμης δίνουμε μόνο αν πήραν θέση στα θέματά του τουλάχιστον τρεις αρθρογράφοι, με τα κύρια άρθρα να μετρούν ως ένας: για παράδειγμα τα κύρια άρθρα και δύο αρθρογράφοι. Με λιγότερους, δείχνουμε τις θέσεις των αρθρογράφων με το όνομά τους, όχι ως θέση του μέσου.

Κανένας αρθρογράφος δεν αποφασίζει μόνος του. Υπολογίζουμε τη θέση ξανά, αφαιρώντας με τη σειρά κάθε αρθρογράφο και τα κύρια άρθρα. Αν η αφαίρεση ενός από αυτούς μετακινεί την κουκκίδα έξω από το εύρος αβεβαιότητάς της, η θέση σε εκείνον τον άξονα δεν δημοσιεύεται ως θέση του μέσου· γράφουμε ότι εξαρτάται από έναν αρθρογράφο.

Στη σελίδα κάθε μέσου φαίνονται και οι αρθρογράφοι του χωριστά, ώστε να βλέπει ο αναγνώστης πόσο μοιάζουν ή διαφέρουν οι αρθρογράφοι του.

Τα περιστασιακά φιλοξενούμενα άρθρα, όπως η παρέμβαση ενός πολιτικού, δεν μετακινούν την κουκκίδα: όποιος φιλοξενεί μια άποψη δεν την υιοθετεί κατ’ ανάγκη. Εμφανίζονται χωριστά, ως «εύρος φιλοξενούμενων απόψεων».

Οι τίτλοι. Τα ρεπορτάζ ως κείμενα δεν διαβάζονται για τον χάρτη: σπάνια παίρνουν θέση, όπως δείχνουν οι μετρήσεις μας (σε 985 κρίσεις για ειδησεογραφικά άρθρα, μόνο το 1% βρήκε οικονομική ή κοινωνική θέση) και η διεθνής έρευνα (βλ. Τεχνικό παράρτημα). Τους τίτλους όμως τους γράφει η σύνταξη, και μερικές φορές παίρνουν θέση με τις λέξεις που διαλέγει: το ίδιο γεγονός ένα μέσο το γράφει «68 μετανάστες» και άλλο «68 παράνομοι μετανάστες». Γι’ αυτό δοκιμάσαμε τους τίτλους ως δεύτερη, χωριστή πηγή, με δικούς της ελέγχους (βήματα 4, 6 και 8). Η δοκιμή απέτυχε (βήμα 8), οπότε ο χάρτης βασίζεται μόνο στα κείμενα γνώμης.

3. Συλλογή

Εξετάζουμε πάντα τους τελευταίους 12 μήνες: σε κάθε ενημέρωση μπαίνουν τα νέα κείμενα και βγαίνουν τα παλαιότερα («κυλιόμενο» παράθυρο).

Κάθε κείμενο καταγράφεται όπως ήταν όταν το διαβάσαμε. Για κάθε παράγραφο κρατάμε ένα ψηφιακό αποτύπωμα, δηλαδή έναν σύντομο κωδικό που αλλάζει αν αλλάξει έστω και μία λέξη. Έτσι, μια μεταγενέστερη αλλαγή στο άρθρο δεν μπορεί να αλλοιώσει σιωπηλά τα τεκμήρια.

Κρατάμε μόνο ό,τι χρειάζεται η μέθοδος, παραπέμπουμε πάντα στο πρωτότυπο και δημοσιεύουμε μόνο σύντομα αποσπάσματα.

Οι τίτλοι και οι σύντομες περιλήψεις κάτω από αυτούς υπάρχουν ήδη στα στοιχεία μας, από τις ροές ειδήσεων των μέσων. Χρησιμοποιούμε τους τίτλους ειδήσεων που κάλυψαν τουλάχιστον 4 μέσα, ώστε να συγκρίνονται μεταξύ τους.

4. Ανάγνωση

Κείμενα γνώμης. Κάθε κείμενο το διαβάζουν ανεξάρτητα δύο μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (προγράμματα που επεξεργάζονται γραπτό λόγο) από διαφορετικές εταιρείες. Απαντούν μόνο σε τρία ερωτήματα:

1. Ποια θέματα της λίστας υποστηρίζει ή αντικρούει ο συντάκτης;
2. Προς ποια πλευρά: υπέρ, κατά ή μικτή θέση (με στοιχεία και των δύο πλευρών);
3. Ποια φράση το δείχνει; Παρατίθεται αυτολεξεί και πρέπει να είναι λόγια του ίδιου του συντάκτη.

Τα λόγια ενός πολιτικού που παραθέτει το κείμενο δεν μετρούν ποτέ ως θέση του μέσου.

Το μοντέλο λέει μόνο, για παράδειγμα, ότι ο συντάκτης υποστηρίζει πως το κράτος πρέπει να ανεβάζει τους μισθούς. Το ότι αυτό μετρά προς την «Κρατική παρέμβαση» το ορίζει η λίστα θεμάτων, όχι το μοντέλο, γιατί τα ίδια τα γλωσσικά μοντέλα έχουν μετρήσιμες πολιτικές προτιμήσεις (βλ. Τεχνικό παράρτημα).

Ένα κείμενο που δεν αγγίζει κανένα θέμα της λίστας δεν μετρά πουθενά. Δεν φιλτράρουμε τα κείμενα με λέξεις-κλειδιά πριν τα διαβάσουν τα μοντέλα: ένα κείμενο μπορεί να μιλά για τη στεγαστική πολιτική χωρίς να γράψει τη λέξη «ενοίκιο».

Τίτλοι. Σε δύο στάδια:

1. Ένα μοντέλο διαβάζει τους τίτλους κάθε είδησης και λέει ποια θέματα της λίστας αφορά το γεγονός, αν αφορά κάποιο. Οι περισσότερες ειδήσεις (αστυνομικά, καιρός, διεθνή χωρίς σχέση με τη λίστα) δεν αφορούν κανένα και σταματούν εκεί. Για να ξέρουμε τι χάνει, κάθε μήνα το μοντέλο ελέγχου (βήμα 5) ξανακρίνει ένα τυχαίο δείγμα από τις ειδήσεις που απέρριψε.
2. Για τις υπόλοιπες, τα ίδια δύο μοντέλα των κειμένων γνώμης διαβάζουν ανεξάρτητα όλους τους τίτλους της είδησης μαζί, ανακατεμένους και χωρίς τα ονόματα των μέσων, και για κάθε τίτλο λένε αν παίρνει θέση στο θέμα, υπέρ ή κατά, και με ποιες λέξεις.

Οι λέξεις παρατίθενται αυτολεξεί και πρέπει να είναι του ίδιου του τίτλου ή της περίληψής του: τα λόγια ενός υπουργού ή της αντιπολίτευσης μέσα σε εισαγωγικά δεν μετρούν. Ένας τίτλος που απλώς μεταδίδει τι έγινε δεν παίρνει θέση, ακόμη κι αν η είδηση είναι καλή ή κακή για μια πλευρά. Κάθε μέσο μετρά μία φορά ανά είδηση και θέμα, όσους τίτλους κι αν έγραψε για αυτήν.

5. Έλεγχος από άλλο μοντέλο

• Όταν οι δύο αναγνώσεις συμφωνούν, η θέση γίνεται δεκτή.
• Όταν διαφωνούν, και όταν μόνο η μία βρήκε θέση, αποφασίζει ένα τρίτο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, άλλης εταιρείας: «το μοντέλο ελέγχου». Διαβάζει ολόκληρο το κείμενο χωρίς το όνομα του μέσου, του συντάκτη ή τις απαντήσεις των αναγνώσεων, αποφασίζει τι υποστηρίζει ο συντάκτης και γράφει μία πρόταση με τον λόγο και μία φράση του κειμένου, αυτολεξεί.
• Κάθε μήνα, το μοντέλο ελέγχου ξανακρίνει ένα τυχαίο δείγμα των θέσεων στις οποίες οι αναγνώσεις συμφώνησαν (το 10%, και το πολύ 150 τον μήνα), γιατί και δύο μοντέλα μπορεί να κάνουν το ίδιο λάθος. Για την πρώτη έκδοση του χάρτη ξανακρίνει μία κλήρωση 300 θέσεων.
• Τα ίδια ισχύουν για τους τίτλους: το μοντέλο ελέγχου βλέπει όλους τους τίτλους της είδησης χωρίς τα ονόματα των μέσων.
• Κανένας άνθρωπος δεν κρίνει τις θέσεις μία μία. Η σύνταξη μπορεί να διορθώσει κάθε απόφαση, και κάθε διόρθωση καταγράφει ποιος την έκανε.

Δημοσιεύουμε τα ποσοστά συμφωνίας, χωριστά για τα κείμενα γνώμης και για τους τίτλους.

6. Υπολογισμός

Εδώ δεν συμμετέχει τεχνητή νοημοσύνη· είναι απλή αριθμητική.

Θέση ενός αρθρογράφου σε ένα θέμα. Για κάθε αρθρογράφο του μέσου (και για τα κύρια άρθρα, μαζί) και θέμα:

(κείμενα προς το ένα άκρο − κείμενα προς το άλλο) ÷ όλα τα κείμενά του για το θέμα

Η τιμή κυμαίνεται από −1 έως +1 και είναι 0 όταν τα κείμενα μοιράζονται ισόποσα. Τα μικτά κείμενα δεν σπρώχνουν προς καμία πλευρά, μετρούν όμως στο σύνολο.

Η κλίμακα του χάρτη. Στον χάρτη και σε κάθε σελίδα, η θέση ενός μέσου γράφεται σε κλίμακα από −3 έως +3: είναι τρεις φορές η τιμή του υπολογισμού, με ένα δεκαδικό, οπότε το −0,93 γράφεται −2,8. Ο υπολογισμός δεν αλλάζει· αλλάζει μόνο ο τρόπος που γράφεται ο αριθμός. Το −3 σημαίνει ότι κάθε κείμενο που μετρά στηρίζει τον πρώτο πόλο σε κάθε θέμα του άξονα, το +3 τον δεύτερο, και το 0 ότι οι δύο πλευρές ισορροπούν. Διαλέξαμε αυτή την κλίμακα γιατί οι ακέραιοι από −3 έως +3 δίνουν στον χάρτη ένα πλέγμα που διαβάζεται εύκολα, και γιατί έχει την ίδια έκταση με τον βαθμό της στάσης απέναντι στην κυβέρνηση, ώστε ο αναγνώστης να διαβάζει ένα εύρος αριθμών σε όλο το site. Τα δύο μένουν διαφορετικά μέτρα.

Θέση του μέσου σε ένα θέμα, από τα κείμενα γνώμης. Ο μέσος όρος των αρθρογράφων που έγραψαν για το θέμα, με βάρος 2 για τα κύρια άρθρα και 1 για κάθε αρθρογράφο.

Θέση του μέσου σε ένα θέμα, από τους τίτλους. (ειδήσεις όπου ο τίτλος του πήρε θέση προς το ένα άκρο − ειδήσεις όπου πήρε θέση προς το άλλο) ÷ όλες τις ειδήσεις του θέματος όπου πήρε θέση. Ένα θέμα μετρά από τους τίτλους μόνο αν το μέσο πήρε θέση σε τουλάχιστον 3 ειδήσεις του, γιατί ένας τίτλος είναι λιγότερο τεκμήριο από ένα κείμενο γνώμης.

Θέση στον άξονα. Είναι ο μέσος όρος των τιμών στα θέματα του άξονα για τα οποία έγραψε το μέσο. Κάθε θέμα μετρά το ίδιο: αν ένα μέσο γράψει πενήντα κείμενα για τους φόρους και πέντε για τη στέγαση, οι φόροι δεν μετρούν δεκαπλάσια. Έτσι ένα αγαπημένο θέμα δεν μπορεί να κυριαρχήσει.

Ελάχιστη τεκμηρίωση. Ένα μέσο τοποθετείται σε έναν άξονα, από κάθε πηγή χωριστά, μόνο αν έχει πάρει θέση σε τουλάχιστον τα μισά θέματά του: 5 από τα 10, ή 4 από τα 8 στους δοκιμαστικούς άξονες. Από τα κείμενα γνώμης χρειάζονται επιπλέον τρεις αρθρογράφοι (βήμα 2).

Οι δύο πηγές μαζί. Σε κάθε άξονα, οι δύο πηγές ενώνονται μόνο αν, στα μέσα που έχουν θέση και από τις δύο, κατατάσσουν τα μέσα με παρόμοια σειρά (ρ ≥ 0,60, σε τουλάχιστον 8 μέσα). Τότε η κουκκίδα ενός μέσου είναι ο μέσος όρος των δύο θέσεών του, με ίσο βάρος, και ένα μέσο χωρίς κείμενα γνώμης τοποθετείται μόνο από τους τίτλους του, με κενή κουκκίδα και τη σημείωση «μόνο από τίτλους». Αν για ένα μέσο οι δύο θέσεις απέχουν τόσο ώστε τα εύρη αβεβαιότητάς τους να μην επικαλύπτονται, δεν δείχνουμε μέσο όρο αλλά και τις δύο: η διαφορά ανάμεσα σε ό,τι γράφει στα κύρια άρθρα και σε ό,τι διαλέγει στους τίτλους είναι κι αυτή εύρημα. Αν οι δύο πηγές δεν κατατάσσουν τα μέσα με παρόμοια σειρά, ο χάρτης δείχνει μόνο τα κείμενα γνώμης και οι τίτλοι εμφανίζονται χωριστά στη σελίδα κάθε μέσου.

Σύγκριση ανά θέμα. Εκεί δείχνουμε τη θέση σε κάθε ζήτημα χωριστά, όπως υπολογίζεται παραπάνω, χωρίς μέσο όρο.

Αβεβαιότητα. Υπολογίζουμε τη θέση ξανά 1.000 φορές, κάθε φορά σε ένα τυχαίο δείγμα από τους αρθρογράφους του μέσου και από τα κείμενα κάθε αρθρογράφου (και από τις ειδήσεις, για τους τίτλους), όπου το ίδιο στοιχείο μπορεί να επιλεγεί και πάνω από μία φορά (η τεχνική λέγεται bootstrap ή επαναδειγματοληψία). Αν η θέση μένει σχεδόν ίδια, η εκτίμηση είναι σταθερή· αν μετακινείται πολύ, είναι αβέβαιη. Η σκιασμένη έλλειψη (το ωοειδές σχήμα) γύρω από την κουκκίδα δείχνει αυτό το εύρος: σε κάθε άξονα απλώνεται όσο το διάστημα όπου πέφτουν οι 9 στις 10 από τις 1.000 θέσεις.

7. Σημεία αναφοράς

Στον ίδιο χάρτη δείχνουμε και τα ελληνικά κόμματα, εκεί που τα τοποθετεί η έρευνα ειδικών CHES 2024 (Chapel Hill Expert Survey), στην οποία 609 πολιτικοί επιστήμονες τοποθέτησαν 279 κόμματα από 31 χώρες, ανάμεσά τους 9 ελληνικά. Οι τιμές της CHES μετατρέπονται στην κλίμακα των αξόνων μας (βλ. Τεχνικό παράρτημα) και γράφονται στον χάρτη από −3 έως +3, όπως και οι θέσεις των μέσων. Η CHES καλύπτει τέσσερις από τους πέντε άξονες· για τα εθνικά θέματα δεν έχει ερώτηση, οπότε σε ένα ζεύγος αξόνων με τα εθνικά θέματα ο χάρτης δεν δείχνει κόμματα.

Τα δύο μέτρα διαφέρουν: τα μέσα τοποθετούνται από τα κείμενά τους, ως μερίδια κειμένων, ενώ τα κόμματα από κρίσεις ειδικών σε κλίμακες. Γι’ αυτό η σύγκριση ενός μέσου με ένα κόμμα είναι ενδεικτική. Διαβάζουμε επίσης τα προγράμματα και τις επίσημες θέσεις των κομμάτων, με τα ίδια θέματα και τον ίδιο υπολογισμό με τα μέσα. Αυτή η ανάγνωση δεν εμφανίζεται στον χάρτη· μένει ως έλεγχος: σε κάθε άξονα, η σειρά των κομμάτων από τα προγράμματά τους πρέπει να συμφωνεί με τη σειρά τους στην CHES (ρ ≥ 0,70). Για τα εθνικά θέματα ο έλεγχος γίνεται μόνο από το πάνελ ειδικών.

Τα κόμματα βοηθούν τον αναγνώστη να «διαβάσει» τον χάρτη. Το ότι ένα μέσο βρίσκεται κοντά σε ένα κόμμα δεν σημαίνει ότι «ανήκει» σε αυτό.

8. Οι έλεγχοι του χάρτη

Δύο έλεγχοι από μοντέλα. Δύο μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης από δύο διαφορετικές εταιρείες, που δεν είναι οι εταιρείες των αναγνώσεων, κρίνουν χωριστά τις ίδιες 300 θέσεις, χωρίς να βλέπει το ένα τις απαντήσεις του άλλου ή των αναγνώσεων. Η συμφωνία δύο μοντέλων δεν είναι συμφωνία δύο ανθρώπων: μοντέλα που έμαθαν από παρόμοια κείμενα μπορεί να κάνουν τα ίδια λάθη. Γι’ αυτό διαλέγουμε μοντέλα από διαφορετικές εταιρείες και δημοσιεύουμε πού διαφωνούν. Πόσο συμφωνούν μεταξύ τους και με τις αναγνώσεις φαίνεται στη σελίδα του χάρτη, με την τρέχουσα τιμή. Τη συμφωνία τη μετράμε με τον συντελεστή κάπα (κ) του Cohen, που αφαιρεί όση συμφωνία θα προέκυπτε κατά τύχη: 1 σημαίνει πλήρη συμφωνία, 0 συμφωνία όχι καλύτερη από την τύχη. Στόχος μας είναι κ ≥ 0,70, ένα συνηθισμένο όριο ικανοποιητικής συμφωνίας.

Η γνώμη πανεπιστημιακών. Πανεπιστημιακοί που μελετούν την πολιτική, τα μέσα ενημέρωσης και την επικοινωνία μπορούν να τοποθετήσουν τα μέσα ανεξάρτητα από εμάς, και τη στάση κάθε μέσου απέναντι στην κυβέρνηση. Κανείς δεν τοποθετεί μέσο στο οποίο γράφει τακτικά, και οι απαντήσεις δεν συνδέονται με ονόματα, ούτε από εμάς. Η γνώμη τους είναι έγκριση ή διαφωνία που εξετάζει η σύνταξη, όποτε δοθεί: όπου διαφωνούν έντονα με τον χάρτη, η σύνταξη εξετάζει ξανά τη θέση του μέσου. Δεν είναι όμως έλεγχος του χάρτη. Μέχρι την έκδοση 1.5 ήταν δύο έλεγχοι: η σειρά των μέσων κατά τους πανεπιστημιακούς έπρεπε να συμφωνεί με τη σειρά του χάρτη (ρ ≥ 0,70), και η στάση απέναντι στην κυβέρνηση που έδιναν συγκρινόταν με τον βαθμό που μετράμε από τους τίτλους. Τους αποσύραμε στις 5 Οκτωβρίου 2026: δεν μετριούνται χωρίς αρκετές απαντήσεις, ο χάρτης δημοσιεύεται χωρίς να περιμένει ανθρώπινη έγκριση, και τον έλεγχο τον κάνουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης με γραπτούς κανόνες, όπως περιγράφεται παραπάνω.

Κάθε άξονας χωριστά. Η συμφωνία του μοντέλου ελέγχου με τις αναγνώσεις μετριέται σε 150 θέσεις κάθε άξονα. Ένας άξονας που δεν περνά δεν εμφανίζεται, ακόμη κι αν οι άλλοι περνούν.

Οι τίτλοι ως πηγή. Πριν χρησιμοποιηθούν οι τίτλοι, περνούν μια δοκιμή με κανόνες που ορίζονται πριν δούμε αποτελέσματα: το μοντέλο ελέγχου χαρακτηρίζει 150 τίτλους χωρίς να βλέπει τα ονόματα των μέσων ούτε τις απαντήσεις των αναγνώσεων, και η συμφωνία του με τις αναγνώσεις πρέπει να είναι κ ≥ 0,70· το μοντέλο που διαλέγει τα θέματα πρέπει να χάνει το πολύ το 10% των ειδήσεων που αφορούν κάποιο θέμα· και οι τίτλοι πρέπει να δίνουν θέση σε αρκετά μέσα ώστε να αξίζει η πηγή. Αν η δοκιμή αποτύχει, ο χάρτης βασίζεται μόνο στα κείμενα γνώμης και το γράφουμε εδώ. Μετά τη δοκιμή, οι τίτλοι ελέγχονται κάθε μήνα όπως τα κείμενα γνώμης.

Το αποτέλεσμα της δοκιμής (3 Οκτωβρίου 2026). Η δοκιμή απέτυχε, οπότε ο χάρτης βασίζεται μόνο στα κείμενα γνώμης. Από 400 τυχαίες ειδήσεις που κάλυψαν τουλάχιστον 4 μέσα, μόνο 11 αφορούσαν θέμα της λίστας. Το μοντέλο που διαλέγει τα θέματα δεν ήταν το πρόβλημα: από 60 ειδήσεις που απέρριψε, μόνο 2 αφορούσαν θέμα, κάτω από το όριο του 10%. Στους 103 τίτλους εκείνων των 11 ειδήσεων όμως, τα δύο μοντέλα ανάγνωσης δεν συμφώνησαν σε καμία θέση, και το μοντέλο ελέγχου, σε 58 τίτλους (όλους όσους είχαν θέση από κάποιο μοντέλο και 50 ακόμη), βρήκε θέση μόνο σε έναν. Με τόσο λίγες θέσεις κανένα μέσο δεν θα συγκέντρωνε αρκετές ειδήσεις ανά θέμα για να μπει στον χάρτη, ούτε σε έναν χρόνο. Τα μέσα που δεν δημοσιεύουν δική τους γνώμη εμφανίζονται λοιπόν με τη στάση τους απέναντι στην κυβέρνηση και με τα στοιχεία κάλυψης. Μια νέα δοκιμή, με νέους κανόνες ορισμένους από πριν, μπορεί να γίνει αργότερα. Ως τότε οι δύο έλεγχοι των τίτλων, η συμφωνία με το μοντέλο ελέγχου και οι ειδήσεις που χάνει το μοντέλο που διαλέγει τα θέματα, δεν έχουν τι να μετρήσουν· από την έκδοση 1.6 δεν εμφανίζονται στους ελέγχους του χάρτη.

Η δοκιμή με το κείμενο των ειδήσεων (5 Οκτωβρίου 2026). Δοκιμάσαμε επίσης αν το κείμενο των ειδήσεων, και όχι μόνο ο τίτλος, δείχνει τη θέση της σύνταξης, για τα μέσα που δημοσιεύουν λιγότερα από 5 κείμενα γνώμης τον χρόνο. Τα δύο μοντέλα ανάγνωσης διάβασαν 10 ειδήσεις από καθένα από αυτά τα μέσα, με τρεις κανόνες ορισμένους από πριν: συμφωνία των δύο μοντέλων κ ≥ 0,70, επιβεβαίωση από το μοντέλο ελέγχου σε τουλάχιστον 80% των θέσεων, και θέση για τουλάχιστον 5 μέσα. Οι ειδήσεις μεταφέρουν κυρίως τι λένε άλλοι: από τις 53 θέσεις που βρήκαν τα μοντέλα, οι 45 ήταν λόγια τρίτων σε εισαγωγικά. Στις 268 ειδήσεις που διάβασαν και τα δύο, θέση του ίδιου του συντάκτη βρέθηκε σε 6, και τα δύο μοντέλα σπάνια βρήκαν την ίδια. Η δοκιμή απέτυχε και στους τρεις κανόνες, οπότε οι ειδήσεις δεν τοποθετούν μέσα στον χάρτη.

Αναγνώστες. Οι τοποθετήσεις των αναγνωστών, από τη φόρμα αξιολόγησης στη σελίδα κάθε μέσου, εμφανίζονται δίπλα στις δικές μας όταν συγκεντρωθούν τουλάχιστον 30 ανά μέσο. Δεν αλλάζουν ποτέ τη θέση της κουκκίδας: δείχνουν πώς βλέπουν οι αναγνώστες το μέσο, όχι τι υποστηρίζει το ίδιο.

9. Δημοσίευση και ενημέρωση

• Ο χάρτης δημοσιεύεται κάθε βράδυ με τους αριθμούς εκείνης της νύχτας, χωρίς να απαιτείται κάποιος έλεγχος. Κάθε δημοσίευση κρατά τη λίστα θεμάτων, το χρονικό παράθυρο των κειμένων και τους ελέγχους όπως ήταν εκείνη τη νύχτα.
• Η σύνταξη μπορεί να αποσύρει μια δημοσίευση· τότε φαίνεται η προηγούμενη, και η απόσυρση γράφεται στο δημόσιο αρχείο διορθώσεων.

Ένα παράδειγμα

Ας πάρουμε ένα φανταστικό μέσο, το «Μέσο Χ», και το θέμα «Το κράτος πρέπει να ανεβάζει τους μισθούς, με τον κατώτατο μισθό ή με συλλογικές συμβάσεις που ισχύουν για όλους, και όχι να τους αφήνει στην αγορά». Η υποστήριξη μετρά προς την «Κρατική παρέμβαση» (−1) και η αντίθεση προς την «Ελεύθερη αγορά» (+1).

Τους τελευταίους 12 μήνες, τα κύρια άρθρα και τρεις αρθρογράφοι του Μέσου Χ πήραν θέση στο θέμα, σε 9 κείμενα:

• τα κύρια άρθρα: 3 κείμενα, όλα υπέρ, άρα (0 − 3) ÷ 3 = −1,00·
• ο αρθρογράφος Α: 4 κείμενα, 2 υπέρ, 1 κατά και 1 με μικτή θέση, άρα (1 − 2) ÷ 4 = −0,25· το μικτό κείμενο δεν σπρώχνει προς καμία πλευρά, μετρά όμως στο σύνολο·
• ο αρθρογράφος Β: 1 κείμενο κατά, άρα +1,00·
• ο αρθρογράφος Γ: 1 κείμενο υπέρ, άρα −1,00.

Τα κύρια άρθρα μετρούν διπλά:

[2 × (−1,00) + (−0,25) + 1,00 + (−1,00)] ÷ (2 + 1 + 1 + 1) = −0,45

Αν ο Α είχε γράψει 40 κείμενα αντί για 4, με την ίδια αναλογία, η θέση του Μέσου Χ θα έμενε −0,45. Αν μετρούσαμε κείμενα αντί για αρθρογράφους, θα γινόταν −0,29, σχεδόν η θέση του Α.

Το Μέσο Χ πήρε θέση σε 7 από τα 10 οικονομικά θέματα με τα κύρια άρθρα και τρεις αρθρογράφους, άρα πληροί τον κανόνα των 5 θεμάτων και τον κανόνα των τριών αρθρογράφων. Ο μέσος όρος των 7 τιμών του είναι −0,31, με αβεβαιότητα ±0,08: καθαρά προς την «Κρατική παρέμβαση», αλλά μακριά από το άκρο. Στον χάρτη γράφεται −0,9, με εύρος από −1,2 έως −0,7.

Από τους τίτλους του, το Μέσο Χ πήρε θέση στο ίδιο θέμα σε 5 ειδήσεις, 4 φορές προς την «Κρατική παρέμβαση» και 1 προς την «Ελεύθερη αγορά»: (1 − 4) ÷ 5 = −0,60.

Στη σελίδα του μέσου εμφανίζονται τα 6 κείμενα υπέρ, το καθένα με τη φράση που μετρήθηκε και σύνδεσμο προς το πρωτότυπο, και με τον ίδιο τρόπο τα 2 κατά και το μικτό. Έτσι ο αναγνώστης μπορεί να ελέγξει ο ίδιος κάθε βήμα.

Πότε δεν δείχνουμε θέση

• «Λίγα κείμενα»: το μέσο πήρε θέση σε λιγότερα από τα μισά θέματα ενός άξονα. Ως κουκκίδα στον χάρτη εμφανίζεται μόνο αν ο κανόνας ισχύει και στους δύο άξονες που έχει επιλέξει ο αναγνώστης· αλλιώς ο χάρτης το αναφέρει, και η θέση του στους άλλους άξονες φαίνεται στη σελίδα του.
• «Λίγοι αρθρογράφοι»: στον άξονα πήραν θέση λιγότεροι από τρεις αρθρογράφοι του μέσου (τα κύρια άρθρα μετρούν ως ένας). Δείχνουμε τους αρθρογράφους με το όνομά τους, όχι θέση του μέσου.
• «Εξαρτάται από έναν αρθρογράφο»: χωρίς έναν από τους αρθρογράφους του, η θέση του μέσου θα έβγαινε έξω από το εύρος αβεβαιότητάς της.
• «Δημοσιεύουν μόνο ειδήσεις»: πολλοί ειδησεογραφικοί ιστότοποι κυρίως μεταδίδουν ειδήσεις, χωρίς κύρια άρθρα ή σταθερούς αρθρογράφους. Δοκιμάσαμε να τους τοποθετήσουμε από τους τίτλους και από το κείμενο των ειδήσεών τους, χωρίς επιτυχία (βήμα 8). Εμφανίζονται με τη λωρίδα της στάσης τους απέναντι στην κυβέρνηση και με τα στοιχεία κάλυψης, δηλαδή ποιες ειδήσεις καλύπτουν.

Δεν τοποθετούμε ποτέ ένα μέσο στο κέντρο επειδή δεν έχουμε στοιχεία. Το κέντρο είναι θέση όπως οι άλλες: σημαίνει μετριοπαθείς ή ισορροπημένες θέσεις, όχι ότι δεν ξέρουμε.

Πώς μετράμε τη στάση απέναντι στην κυβέρνηση

Εξετάζουμε πώς παρουσιάζονται οι πράξεις της ελληνικής κυβέρνησης στον τίτλο και στη δική του περίληψη. Οι άλλοι τίτλοι της ίδιας είδησης βοηθούν να καταλάβουμε τις αναφορές. Δεν μεταφέρουμε όμως τις δικές τους λέξεις ή κρίσεις στον τίτλο που εξετάζουμε.

Ο κανόνας διακρίνει τέσσερις περιπτώσεις:

• Θετικά: προβάλλεται κυβερνητική επιτυχία, όφελος ή σωστή απόφαση.
• Επικριτικά: προβάλλεται αποτυχία, βλάβη ή κυβερνητική ευθύνη.
• Ουδέτερα: περιγράφεται μια πράξη χωρίς αξιολόγηση ή προβάλλονται έπαινος και κριτική με παρόμοια έμφαση.
• Δεν αφορά την κυβέρνηση: δεν προκύπτει σύνδεση με την ελληνική κυβέρνηση, πράξη ή ευθύνη της.

Θετικός τίτλος σημαίνει ότι προβάλλει επιτυχία της κυβέρνησης, ακόμη κι όταν μεταφέρει δήλωση· δεν σημαίνει ότι το μέσο συμφωνεί.

Τα εισαγωγικά δεν κάνουν μια δήλωση ουδέτερη. Σε αυτόν τον κανόνα, ένας τίτλος που προβάλλει τη φράση «Το κυβερνητικό σχέδιο απέτυχε» προβάλλει κριτική, ακόμη κι αν λέει ποιος την έκανε. Αυτό δεν σημαίνει ότι το μέσο συμφωνεί με τη δήλωση. Ο ίδιος κανόνας ισχύει και για τον έπαινο.

Μια απλή συνάντηση ή ανακοίνωση δεν είναι από μόνη της έπαινος. Αντίστοιχα, μια καταστροφή δεν είναι αυτόματα κριτική στην κυβέρνηση: χρειάζεται σύνδεση με πράξη ή ευθύνη της. Και οι τίτλοι της ίδιας είδησης μπορούν να είναι όλοι ουδέτεροι.

Η προβλεπόμενη διαδρομή προς τη δημόσια μέτρηση είναι η εξής:

1. Επιλογή ειδήσεων: τουλάχιστον 6 μέσα καλύπτουν το ίδιο γεγονός. Παραλείπεται υλικό που σαφώς δεν αφορά την ελληνική κυβέρνηση, με γραπτούς κανόνες και έλεγχο δείγματος των παραλείψεων.
2. Σύγκριση τίτλων: το μοντέλο βλέπει τους διαφορετικούς τίτλους μαζί, με τις δικές τους περιλήψεις και χωρίς τα ονόματα των μέσων. Η σύνθεση της κυβέρνησης αντιστοιχεί στην ημερομηνία του γεγονότος. Για κάθε τίτλο γράφει την κρίση του και μία πρόταση που την εξηγεί.
3. Έλεγχος από δεύτερο μοντέλο: ένα δεύτερο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, άλλης εταιρείας, κρίνει με τους ίδιους κανόνες 330 τίτλους από νέο δείγμα. Οι 300 είναι τίτλοι που έκρινε ήδη το πρώτο μοντέλο· το δεύτερο δεν βλέπει την απάντησή του ούτε το όνομα του μέσου, και για κάθε κρίση γράφει τον λόγο της και τις λέξεις του τίτλου που τη στηρίζουν. Από αυτούς μετράμε πόσο συμφωνούν τα δύο μοντέλα, με στόχο κ ≥ 0,70. Οι άλλοι 30 προέρχονται από ειδήσεις που άφησε έξω η επιλογή: από αυτούς, το πολύ ένας επιτρέπεται να αφορά την κυβέρνηση. Μετρούν μόνο κρίσεις του μοντέλου και του κανόνα που ελέγχονται. Ο έλεγχος γίνεται από μοντέλο, όχι από ανθρώπους.
4. Υπολογισμός: κάθε μέσο μετρά μία φορά ανά είδηση, με τη στάση που επικρατεί στους σχετικούς τίτλους του. Σε ισοπαλία μετρά ουδέτερα. Κάθε είδηση ανήκει σε έναν μήνα, εκείνον που εμφανίστηκε πρώτη φορά. Ο βαθμός ενός μήνα χρειάζεται τουλάχιστον 20 σχετικές ειδήσεις του μήνα.

Δημοσίευση πριν από τον έλεγχο. Η διαδρομή προέβλεπε 14 ημέρες δοκιμαστικής λειτουργίας του τελικού κανόνα χωρίς να φαίνεται και τον έλεγχο του βήματος 3 πριν από τη δημοσίευση. Με απόφαση της σύνταξης, η μέτρηση δημοσιεύεται χωρίς να περιμένει τις 14 ημέρες και τον έλεγχο. Όσο ο έλεγχος δεν έχει περάσει, οι αριθμοί είναι προσωρινοί και αλλάζουν κάθε βράδυ με τις νέες κρίσεις. Για το μοντέλο που κρίνει σήμερα, ο έλεγχος πέρασε στις 3 Οκτωβρίου 2026. Η κατάσταση του ελέγχου και το αποτέλεσμά του φαίνονται στην αρχή της σελίδας Πώς δουλεύει το Protagoras. Αν ο έλεγχος δεν περάσει, η μέτρηση αποσύρεται και οι ομάδες επιστρέφουν στην εκτίμηση της σύνταξης.

Ο δείκτης είναι (θετικές − επικριτικές) ÷ όλες οι σχετικές ειδήσεις, μαζί με τις ουδέτερες. Κυμαίνεται από −1 έως +1. Από αυτόν προκύπτει βαθμός από −3 έως +3: 0 για τιμές ανάμεσα στο −0,15 και το +0,15, και βαθμός ±1, ±2 ή ±3 από απόλυτη τιμή 0,15, 0,40 ή 0,70 αντίστοιχα. Τα όρια είναι προσωρινά και χρειάζονται έλεγχο πριν οριστικοποιηθούν.

Ο βαθμός στη σελίδα του μέσου. Ο βαθμός που δείχνει η σελίδα ενός μέσου, στην κεφαλίδα, στην κάρτα της στάσης, στο «Γιατί» και στην εικόνα κοινοποίησης, υπολογίζεται από όλες τις μετρημένες ειδήσεις του μέσου μαζί, από τον Σεπτέμβριο του 2026 και μέσα στην κυβέρνηση που κυβερνά. Οι θετικές, οι ουδέτερες και οι επικριτικές ειδήσεις όλων των μηνών αθροίζονται, και ο δείκτης και ο βαθμός βγαίνουν από τα αθροίσματα, με τα ίδια όρια. Αφού κάθε είδηση ανήκει σε έναν μόνο μήνα, καμία δεν μετρά δύο φορές. Χρειάζονται τουλάχιστον 20 σχετικές ειδήσεις συνολικά· μέχρι τότε η σελίδα δείχνει την εκτίμηση της σύνταξης, αν υπάρχει, αλλιώς πόσες ειδήσεις έχουν μετρήσει ως τώρα. Οι μήνες φαίνονται χωριστά, στο διάγραμμα της σελίδας και στη λίστα των ειδήσεων. Οι μπάρες κάλυψης στις ειδήσεις χρησιμοποιούν την ομάδα ενός μήνα, όπως εξηγείται παρακάτω, οπότε η ομάδα ενός μέσου στις μπάρες μπορεί να διαφέρει από τον βαθμό στη σελίδα του: όταν κανένας μήνας δεν έχει ακόμη 20 ειδήσεις, οι μπάρες δείχνουν την εκτίμηση της σύνταξης, ενώ η σελίδα του μέσου δείχνει ήδη βαθμό από όλους τους μήνες μαζί.

Στη σελίδα κάθε μέσου, κάτω από τη στάση του, φαίνεται από τι προκύπτει: πόσες ειδήσεις μέτρησαν ως θετικές, ουδέτερες και επικριτικές, ο υπολογισμός και παραδείγματα τίτλων με τη σύντομη εξήγηση του μοντέλου. Η πλήρης λίστα δείχνει όλες τις ειδήσεις που μέτρησαν, όλων των μηνών μαζί ή κάθε μήνα χωριστά, και όποιος βρει λάθος μπορεί να το αμφισβητήσει. Οι εξηγήσεις είναι γραμμένες από το μοντέλο και μπορεί να έχουν λάθη· δείχνουμε μόνο όσες παραθέτουν λέξεις του ίδιου του τίτλου ή της δικής του περίληψης.

Η λωρίδα και το διάγραμμα ανά μήνα περιγράφουν τη στάση απέναντι στη συγκεκριμένη κυβέρνηση. Σε αλλαγή κυβέρνησης, η μέτρηση ξεκινά από την αρχή. Ο δείκτης δεν κρίνει αν ο έπαινος ή η κριτική είναι δίκαιοι.

Οι ομάδες και οι μπάρες κάλυψης

Όσο η μηνιαία μέτρηση είναι δημοσιευμένη, οι ομάδες προκύπτουν από τον δείκτη: φιλοκυβερνητικά από +0,15, επικριτικά έως −0,15 και ουδέτερα ανάμεσα. Απαιτούνται τουλάχιστον 20 σχετικές ειδήσεις. Χωρίς νέα επαρκή μέτρηση, η ομάδα διατηρείται για έως δύο μήνες, μέσα στην ίδια κυβέρνηση· μετά το μέσο μένει «χωρίς μέτρηση».

Η μπάρα μιας είδησης δείχνει πόσα μέσα από κάθε ομάδα την κάλυψαν. Δεν λέει ότι οι συγκεκριμένοι τίτλοι είναι όλοι θετικοί, ουδέτεροι ή επικριτικοί. Η ομάδα αφορά το μέσο, ενώ η κρίση τίτλου αφορά το συγκεκριμένο κείμενο. Το συνηθισμένο μείγμα κάλυψης εμφανίζεται δίπλα για σύγκριση.

Τυφλά σημεία

Τυφλό σημείο είναι μια είδηση που κάλυψαν σχεδόν μόνο τα φιλοκυβερνητικά μέσα, ή σχεδόν μόνο τα επικριτικά. Μετράμε ποιος την κάλυψε, ποτέ πώς.

1. Ποιες ειδήσεις. Όσες κάλυψαν τουλάχιστον 3 μέσα με ομάδα και πέρασαν 24 ώρες από την πρώτη αναφορά, ώστε η άλλη πλευρά να έχει προλάβει να γράψει. Κάθε μέσο μετρά μία φορά· τα μέσα χωρίς λειτουργική συλλογή άρθρων δεν μετρούν ως «απόντα».
2. Ο κανόνας. Αν τα μέσα της μιας ομάδας που την κάλυψαν είναι τόσο λίγα που κάτι τέτοιο θα συνέβαινε τυχαία λιγότερο από 1 στις 20 φορές, με βάση το μερίδιο της ομάδας στη συνηθισμένη κάλυψη, η είδηση σημειώνεται. Με μηδέν μέσα είναι «πλήρης απουσία»· με λίγα, «οριακό». Ποτέ για τα ουδέτερα: η απουσία τους δεν λέει κάτι.
3. Επανέλεγχος. Πριν δημοσιευτεί, ψάχνουμε σε όλα τα άρθρα τριών ημερών γύρω από το γεγονός για κείμενο της ομάδας που «λείπει» που δεν είχαμε συνδέσει με την είδηση. Αν βρεθεί, η είδηση δεν δημοσιεύεται.
4. Κρίση. Ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης κρίνει πρώτο αν η κάρτα λέει κάτι πολιτικό στον αναγνώστη (μια κλήρωση ή ένα αστυνομικό ρεπορτάζ από το εξωτερικό δεν λέει). Ό,τι ξέφυγε το κρύβει η σύνταξη ή, με εντολή της, ένα δεύτερο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, πάντα με δηλωμένο λόγο· κάθε απόκρυψη γράφει ποιος την έκανε. Οι αποκρύψεις καταγράφονται και μετριούνται: ο λόγος «υπάρχει κάλυψη που δεν εντοπίσαμε» είναι ο μόνος που δείχνει δικό μας σφάλμα.

Τα τυφλά σημεία μένουν στο αρχείο με τα στοιχεία της στιγμής που εντοπίστηκαν, ακόμη κι αν αργότερα την είδηση την κάλυψαν κι άλλα μέσα.

Διαφάνεια, διορθώσεις, δικαίωμα απάντησης

Δημοσιεύουμε τη λίστα θεμάτων με όλες τις εκδόσεις της, κάθε θέση ανά κείμενο με τη φράση που τη στηρίζει και σύνδεσμο προς το πρωτότυπο, τους τύπους του υπολογισμού και το ιστορικό εκδόσεων του χάρτη.

Κάθε μέσο μπορεί να αμφισβητήσει με στοιχεία μια θέση που του αποδίδουμε: για παράδειγμα, ότι η φράση ανήκει σε τρίτο και όχι στον συντάκτη, ή ότι ο συντάκτης δεν είναι τακτικός συνεργάτης. Κάθε τέτοιο αίτημα το εξετάζει η σύνταξη, όχι μοντέλο, και όπου κάναμε λάθος το διορθώνουμε.

Για την πρώτη έκδοση του χάρτη, τα μέσα δεν ειδοποιούνται επτά ημέρες πριν από τη δημοσίευση. Κάθε μέσο μπορεί, οποιαδήποτε στιγμή μετά τη δημοσίευση, να ζητήσει διόρθωση ή να αμφισβητήσει οποιαδήποτε θέση του αποδίδουμε.

Κάθε διόρθωση καταγράφεται σε δημόσιο αρχείο διορθώσεων: τι άλλαξε, πότε και γιατί.

Ποιος κάνει τι.

Κάθε απόφαση μοντέλου αποθηκεύεται με το μοντέλο που την πήρε, τον κανόνα, τον λόγο και τη φράση που τη στηρίζει. Άνθρωπος δεν ελέγχει αυτές τις αποφάσεις μία μία, και δεν λέμε ότι οι μετρήσεις επιβεβαιώθηκαν από ανθρώπους.

Όρια

• Δεν υπάρχει «σωστή απάντηση» για σύγκριση. Άλλη εύλογη μέθοδος θα έδινε ίσως κάπως διαφορετικές θέσεις.
• Τα θέματα διαμορφώνουν τους άξονες. Με άλλα θέματα, οι άξονες θα μετρούσαν κάτι λίγο διαφορετικό· γι’ αυτό τη λίστα την ελέγχει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης με γραπτούς κανόνες, την εγκρίνει η σύνταξη και τη δημοσιεύουμε.
• Τα μέσα γράφουν για διαφορετικά θέματα. Γι’ αυτό τα θέματα μετρούν ισότιμα και ζητάμε θέσεις σε τουλάχιστον 5 από τα 10. Το κόστος: ένα θέμα με δύο κείμενα μετρά όσο ένα με πενήντα· αυτό φαίνεται σε μεγαλύτερη έλλειψη αβεβαιότητας.
• Το δωδεκάμηνο παράθυρο αργεί. Μια απότομη αλλαγή γραμμής, για παράδειγμα μετά από αλλαγή διεύθυνσης, θα φανεί σταδιακά.
• Ένας τίτλος είναι λιγότερο τεκμήριο από ένα κείμενο γνώμης. Δείχνει μια επιλογή λέξεων, όχι ένα επιχείρημα. Γι’ αυτό οι τίτλοι μετρούν χωριστά και ενώνονται με τα κείμενα γνώμης μόνο όπου συμφωνούν μαζί τους.
• Ένα μέσο με λίγους αρθρογράφους φαίνεται μέσα από αυτούς. Γι’ αυτό μετράμε αρθρογράφους, ζητάμε τουλάχιστον τρεις και δείχνουμε τον καθένα χωριστά.
• Τα μοντέλα κάνουν λάθη, για παράδειγμα με την ειρωνεία ή με το ποιος μιλά σε ένα κείμενο. Γι’ αυτό υπάρχουν ο έλεγχος χωρίς να φαίνεται το μέσο και ο μηνιαίος τυχαίος έλεγχος (βήμα 8).
• Ο έλεγχος γίνεται κι αυτός από μοντέλο, άλλης εταιρείας: δύο μοντέλα μπορεί να κάνουν το ίδιο λάθος, και η συμφωνία τους δεν είναι επιβεβαίωση από ανθρώπους. Στη μόνη σύγκριση με άνθρωπο, σε 289 τίτλους, ο έλεγχος με τεχνητή νοημοσύνη συμφώνησε στο 71% (κ 0,57) και έβρισκε πιο συχνά θετική ή επικριτική παρουσίαση από τον άνθρωπο. Αυτοί οι τίτλοι δεν μπαίνουν στο δείγμα του ελέγχου.
• Ο χάρτης δεν βλέπει την επιλογή των ειδήσεων, δηλαδή τι αναδεικνύει ή παραλείπει ένα μέσο. Αυτό φαίνεται στα στοιχεία κάλυψης.
• Περισσότεροι άξονες δεν σημαίνουν περισσότερη ακρίβεια. Οι επιπλέον άξονες στηρίζονται σε λιγότερα κείμενα, άρα τοποθετούν λιγότερα μέσα και με μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
• Οι άξονες δεν είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους. Στα ελληνικά κόμματα, για παράδειγμα, η Ευρώπη και οι Θεσμοί κινούνται μαζί (0,77). Ο χάρτης το σημειώνει όταν οι δύο άξονες που επέλεξε ο αναγνώστης κινούνται μαζί στα μέσα.

Τεχνικό παράρτημα

Τύποι

Σύμβαση: σε κάθε άξονα, ο πόλος που αναφέρεται πρώτος στο όνομά του είναι το −1 και ο δεύτερος το +1 (Κρατική παρέμβαση −1, Ελεύθερη αγορά +1· Προοδευτικό −1, Συντηρητικό +1· Ευρώπη & Δύση −1, Κυριαρχισμός +1· Διάλογος −1, Σκληρή γραμμή +1· Θεσμικό −1, Αντισυστημικό +1). Στον χάρτη το −1 είναι αριστερά ή κάτω και το +1 δεξιά ή πάνω. Στον χάρτη και σε κάθε σελίδα, μια θέση x γράφεται ως 3·x με ένα δεκαδικό, δηλαδή σε κλίμακα από −3 έως +3· οι τύποι και τα κατώφλια παρακάτω αναφέρονται στην τιμή από −1 έως +1. Για αρθρογράφο v του μέσου m (τα κύρια άρθρα μετρούν ως ένας) και θέμα i στο δωδεκάμηνο παράθυρο, n(+), n(−) και n(0) είναι τα κείμενά του με θέση προς το +1, προς το −1 και μικτή. Για τους τίτλους, e(+), e(−) και e(0) είναι οι ειδήσεις όπου η θέση του μέσου στο θέμα ήταν προς το +1, προς το −1, ή ισόπαλη (τίτλοι του προς τις δύο πλευρές, σε ίσο αριθμό).

s(v,i)   = [n(+) − n(−)] / N,   όπου N = n(+) + n(−) + n(0)
sγ(m,i)  = Σ w(v)·s(v,i) / Σ w(v)
           (αρθρογράφοι με N ≥ 1· w = 2 για τα κύρια άρθρα, 1 για κάθε αρθρογράφο)
sτ(m,i)  = [e(+) − e(−)] / E,   όπου E = e(+) + e(−) + e(0), και μετρά μόνο αν E ≥ 3
xγ(m,a)  = [sγ(m,i1) + … + sγ(m,ik)] / k
           (θέματα του άξονα a με θέση· τοποθέτηση μόνο αν k ≥ K/2, όπου K τα
            θέματα του άξονα: 10 ή 8, και αν πήραν θέση τουλάχιστον 3 αρθρογράφοι)
xτ(m,a)  = το ίδιο με τα sτ(m,i)
x(m,a)   = [xγ(m,a) + xτ(m,a)] / 2   όταν ο άξονας ενώνει τις δύο πηγές και
           τα εύρη αβεβαιότητας των δύο θέσεων επικαλύπτονται
g(m,t) = (p − c) / (c + p + u)
         (p, c, u: ειδήσεις με θετική, επικριτική ή ουδέτερη στάση του μέσου στον μήνα t·
          −1 = όλοι επικριτικοί, +1 = όλοι θετικοί)
R²(a)  = 1 − Σ(y − ŷ)² / Σ(y − ȳ)²
         (y: θέση των κομμάτων της CHES 2024 στον υποψήφιο άξονα a·
          ŷ: πρόβλεψη από γραμμική παλινδρόμηση στους άξονες που υπάρχουν)

Στη «Σύγκριση ανά θέμα» εμφανίζεται το sγ(m,i) κάθε ζητήματος (και το sτ(m,i), όπου οι τίτλοι ενώνονται με τα κείμενα γνώμης), όχι το x(m,a). Στα ζητήματα εκτός αξόνων το s μετρά την υποστήριξη της διατύπωσης (+1 = όλα υπέρ).

Τα ελληνικά κόμματα στην CHES 2024

Οι θέσεις των 9 ελληνικών κομμάτων της CHES 2024, στην κλίμακα από −1 έως +1 των αξόνων μας. Ο χάρτης τις δείχνει τρεις φορές μεγαλύτερες, από −3 έως +3: το ΣΥΡΙΖΑ, για παράδειγμα, στο −1,1 στην οικονομία και στο −2,1 στην κοινωνία. Με αυτές ελέγχονται οι θέσεις που προκύπτουν από τα προγράμματα.

Πώς προκύπτουν:

• Οικονομία: η κλίμακα lrecon (0 έως 10) της CHES, ως (x − 5) ÷ 5.
• Κοινωνία: η κλίμακα GAL-TAN (0 έως 10), ως (x − 5) ÷ 5.
• Ευρώπη & Δύση: μέσος όρος τριών ερωτήσεων. Η στάση απέναντι στην ευρωπαϊκή ενοποίηση και απέναντι στην εξουσία της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική (κλίμακες υποστήριξης 1 έως 7) μετατρέπονται ως (4 − x) ÷ 3, ώστε το +1 να είναι το κυριαρχικό άκρο. Η σχέση με τη Ρωσία (0 = περισσότερη άμυνα, 10 = περισσότερο εμπόριο και διπλωματία) μετατρέπεται ως (x − 5) ÷ 5.
• Θεσμοί & σύστημα: μέσος όρος της ερώτησης αν πρέπει να αποφασίζει «ο λαός» ή οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι και της έμφασης στην αντιελιτίστικη ρητορική (και οι δύο 0 έως 10, ως (x − 5) ÷ 5). Η δεύτερη μετρά πόσο έντονα χρησιμοποιεί ένα κόμμα τέτοια ρητορική, όχι μια θέση πολιτικής· γι’ αυτό χρησιμοποιείται μόνο για έλεγχο.
• Εθνικά θέματα: η CHES δεν έχει αντίστοιχη ερώτηση.

Η Νέα Αριστερά και το ΜέΡΑ25 δεν περιλαμβάνονται στην CHES 2024, οπότε δεν εμφανίζονται στον χάρτη· τα προγράμματά τους τα διαβάζουμε όπως των άλλων κομμάτων.

Αβεβαιότητα

• Bootstrap σε δύο στάδια για τα κείμενα γνώμης: από τους V αρθρογράφους του μέσου κληρώνονται V με επανάθεση, και για κάθε αρθρογράφο που κληρώθηκε, από τα κείμενά του με τουλάχιστον μία θέση κληρώνονται όσα είναι, με επανάθεση· κάθε κείμενο φέρνει όλες τις θέσεις του. Για τους τίτλους, κληρώνονται οι ειδήσεις. Όπου ενώνονται οι δύο πηγές, κάθε επανάληψη κληρώνει και τις δύο· 1.000 επαναλήψεις.
• Έλεγχος ενός αρθρογράφου: για κάθε αρθρογράφο, η θέση ξαναϋπολογίζεται χωρίς αυτόν. Αν πέφτει έξω από το διάστημα 5ου έως 95ου εκατοστημορίου της πλήρους εκτίμησης, ο άξονας σημειώνεται «εξαρτάται από έναν αρθρογράφο».
• Η έλλειψη έχει κέντρο την κουκκίδα και ημιάξονες όσο το μισό του διαστήματος από το 5ο έως το 95ο εκατοστημόριο σε κάθε άξονα. Δεν είναι περιοχή που περιέχει το 90% των 1.000 θέσεων και στους δύο άξονες μαζί· τέτοια περιοχή θα ήταν μεγαλύτερη.
• Το ± σε έναν άξονα είναι το μισό εύρος του διαστήματος από το 5ο έως το 95ο εκατοστημόριο.

Κατώφλια

Εκδόσεις

Η λίστα θεμάτων έχει αριθμό έκδοσης· κάθε προσθήκη, αφαίρεση ή αναδιατύπωση θέματος δίνει νέα έκδοση. Κάθε έκδοση την ελέγχει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης με γραπτούς κανόνες και την εγκρίνει η σύνταξη πριν δημοσιευτεί. Κάθε δημοσίευση του χάρτη αναφέρει την έκδοση της λίστας και το χρονικό παράθυρο που χρησιμοποίησε. Όλες οι εκδόσεις μένουν σε δημόσιο ιστορικό. Η σελίδα αυτή είναι η έκδοση 1.6 (προσχέδιο) της μεθοδολογίας, της 5ης Οκτωβρίου 2026. Η 1.6 αποσύρει τέσσερις ελέγχους: τη σύγκριση του χάρτη με την τοποθέτηση των μέσων από πανεπιστημιακούς, τη σύγκριση της στάσης απέναντι στην κυβέρνηση με τη δική τους, και τους δύο ελέγχους των τίτλων, αφού οι τίτλοι δεν χρησιμοποιούνται (βήμα 8). Η 1.5 έγραψε κάθε θέση του χάρτη σε κλίμακα από −3 έως +3 και έδειξε τα κόμματα εκεί που τα τοποθετεί η CHES 2024· η ανάγνωση των προγραμμάτων τους μένει ως έλεγχος. Στις 5 Οκτωβρίου 2026 η σελίδα «Πώς δουλεύει το Protagoras» έγινε σύντομη εξήγηση με εικόνες, και οι αναλυτικοί κανόνες έμειναν εδώ. Η μέθοδος δεν άλλαξε· διορθώθηκαν περιγραφές που δεν ίσχυαν, ανάμεσά τους: ποιο μοντέλο κρίνει ποιοι αρθρογράφοι μετρούν (βήμα 2), τι δείχνει η έλλειψη (Αβεβαιότητα), μια εξέταση από τη σύνταξη όταν ένα μέσο βγαίνει έξω από την έλλειψή του, που δεν γίνεται, ότι οι επιπλέον άξονες εμφανίζονται μόνο αφού περάσουν τους ελέγχους τους, ότι οι τίτλοι δεν χρησιμοποιούνται ως πηγή του χάρτη, και πώς δημοσιεύεται η στάση απέναντι στην κυβέρνηση.

Πηγές

• Chapel Hill Expert Survey (CHES) 2024. 609 πολιτικοί επιστήμονες τοποθετούν 279 κόμματα από 31 ευρωπαϊκές χώρες (οικονομικός άξονας, GAL-TAN, ευρωπαϊκή ενοποίηση, Ρωσία, «λαός ή αντιπρόσωποι» κ.ά.). Δεδομένα και επεξήγηση των μεταβλητών: https://www.chesdata.eu/ches-europe/ · Rovny, J. κ.ά. (2025), Electoral Studies 97, https://doi.org/10.1016/j.electstud.2025.102981
• Katsanidou, A. & Otjes, S. (2016). «How the European debt crisis reshaped national political space: The case of Greece». European Union Politics 17(2), 262-284. https://research.rug.nl/en/publications/how-the-european-debt-crisis-reshaped-national-political-space-th/
• HelpMeVote. Εφαρμογή συμβουλευτικής ψήφου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης· το ελληνικό προηγούμενο τοποθέτησης κομμάτων με βάση συγκεκριμένα θέματα. https://helpmevote.gr/info/index.html
• Budak, C., Goel, S. & Rao, J. M. (2016). «Fair and Balanced? Quantifying Media Bias through Crowdsourced Content Analysis». Public Opinion Quarterly 80(S1), 250-271. Τα ρεπορτάζ μεγάλων αμερικανικών μέσων έχουν μικρή κομματική κλίση· η κλίση είναι πολύ εντονότερη στα κείμενα γνώμης. https://academic.oup.com/poq/article/80/S1/250/2223443
• Gentzkow, M. & Shapiro, J. M. (2010). «What Drives Media Slant? Evidence From U.S. Daily Newspapers». Econometrica 78(1), 35-71. Η κλίση μιας εφημερίδας μετριέται από τις λέξεις που διαλέγει για τα ίδια θέματα· σε αυτό στηρίζεται η χρήση των τίτλων. https://doi.org/10.3982/ECTA7195
• Rozado, D. (2024). «The political preferences of LLMs». PLOS ONE 19(7), e0306621. Τα περισσότερα συνομιλιακά γλωσσικά μοντέλα δείχνουν σε τεστ πολιτικού προσανατολισμού προτιμήσεις αριστερά του κέντρου. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0306621